Lan Dendro là gì? Các loại nắng, xuân, Thái, Úc và cách chọn

Lan Dendro có dáng thân đa dạng, hoa nhiều màu và một số giống còn có hương thơm. Ở Việt Nam, cây thường được bán dưới những tên như Dendro nắng, Dendro xuân, Dendro Thái, Dendro Úc, Dendro chớp hay Dendro mini. Mỗi tên dựa trên một đặc điểm khác nhau, nên hiểu đúng tên gọi sẽ giúp bạn chọn được cây hợp chỗ trồng và chăm đúng cách.

Lan Dendro là gì? Đặc điểm nhận biết

Lan Dendro là tên gọi tắt của Dendrobium, một chi lớn trong họ Lan (Orchidaceae), gồm cả loài mọc tự nhiên lẫn giống lai trồng làm cảnh. Theo Hội Làm vườn Hoàng gia Anh (RHS), các giống Dendro phổ biến ngoài cửa hàng chia thành hai nhóm chính theo chu kỳ ra hoa và nhiệt độ: nhóm ưa mát gồm giống lai của D. nobile và D. kingianum, hợp khoảng 10–24°C; nhóm ưa ấm là hậu duệ của D. phalaenopsis, cần khoảng 15–30°C. Những loài Dendrobium khác có thể có yêu cầu riêng ^[1].

Phần lớn cây Dendro có giả hành dài, chia đốt, người trồng hay gọi là “thân mía”. Giả hành giúp cây trữ nước và dinh dưỡng. Lá mọc dọc thân hoặc tập trung gần ngọn, chồi mới mọc lên từ gốc, còn hoa có thể ra gần ngọn hoặc ở các đốt của thân đã trưởng thành. Nhiều loài Dendrobium rụng lá vào mùa khô để nghỉ, nên cùng là Dendro nhưng có cây giữ lá quanh năm, có cây rụng lá theo mùa ^[3].

Dendro dạng hồ điệp là tên gọi theo hình dáng hoa của nhóm hậu duệ D. phalaenopsis. Cây vẫn thuộc chi Dendrobium, không phải lan hồ điệp (chi Phalaenopsis), và cũng không chăm giống lan hồ điệp ^[1].

Các loại lan Dendro thường gặp

Các tên gọi dưới đây dựa trên những tiêu chí khác nhau: nơi trồng, mùa hoa, nguồn giống, màu hoa hay kích thước cây. Vì vậy, một cây có thể mang cùng lúc nhiều tên, chẳng hạn vừa là Dendro Thái vừa là Dendro nắng mini.

Dendro nắng và Dendro nắng thơm

Dendro nắng là tên gọi quen thuộc cho những dòng ưa chỗ sáng, ấm và thoáng, phần lớn thuộc nhóm ưa ấm. Cây thường có thân cao, cành hoa vươn dài, cánh hoa hẹp hoặc xoắn. Theo Hội Lan Hoa Kỳ (AOS), nhóm Phalaenanthe và Spatulata chịu được ánh sáng mạnh hơn nhóm nobile ^[2]. Dù gọi là “nắng”, cây vẫn cần làm quen dần với ánh sáng: cây đang để chỗ râm mà đưa ngay ra nắng trưa dễ bị cháy lá.

Khi tìm Dendro nắng thơm, bạn sẽ gặp các tên gọi trong giới chơi lan như Bà Liễu xưa, Tai Thỏ xưa hay Hawaii Gem. Đây là tên do người bán đặt, không phải tên giống chính thức, nên cùng một tên có thể là những cây khác nhau. Độ thơm cũng thay đổi theo từng cây, độ nở của hoa, thời điểm trong ngày và điều kiện trồng. Nếu muốn mua cây thơm, hãy xin ảnh cây thật, hỏi nhãn giống và ngửi hoa trực tiếp khi có thể.

Dendro nắng Bà Liễu (Bà Liễu xưa) thường được mô tả có cánh hoa màu sáng, cánh môi tím. Vì đây là tên giao dịch, bạn nên xem ảnh toàn cây, ảnh cận hoa và nhãn của nhà vườn trước khi mua.

Dendro xuân

Dendro xuân thường là các giống lai của D. nobile. Theo RHS, nhóm này thường nở vào mùa đông và mùa xuân, cần chỗ sáng và hơi khô hơn trong mùa thu, mùa đông, đồng thời cần nhiệt độ ban đêm hạ xuống mới ra hoa đều ^[1]. Hoa thường mọc dọc thân đã trưởng thành. Tên “xuân” không có nghĩa cây sẽ nở đúng Tết ở mọi nơi: ở chỗ đêm không đủ mát, cây có thể ra ít hoa ^[1].

Dendro Úc

Dendro Úc là tên gọi theo nguồn gốc. Một loài tiêu biểu là Dendrobium kingianum, phân bố ở Australia, có hoa màu hồng, tím hoặc trắng, cánh môi có vân hoặc đốm đỏ thẫm, tím, hoa rộng tới 4 cm và có hương thơm ^[4]. Loài này thuộc nhóm ưa mát ^[1]. Cây bán dưới tên Dendro Úc chưa chắc đều là D. kingianum, nên hãy hỏi tên loài hoặc tên giống và nhiệt độ trồng phù hợp.

Dendro Thái

Dendro Thái là tên gọi theo nguồn giống hoặc nơi cung cấp, không phải một loài riêng. Cây có giống từ Thái Lan vẫn có thể được ươm và trồng tại Việt Nam. Tên “Thái” không cho biết cây có thơm không, cao bao nhiêu hay tưới thế nào, vì vậy hãy hỏi tên giống, kích thước khi trưởng thành và xem ảnh cây thật.

Hình ảnh Dendro trắng, tím, chớp và mini

Khi xem hình ảnh lan Dendro, hãy để ý màu hoa, hoa văn và kích thước cả cây. Dendro trắng có thể trắng toàn bông hoặc trắng phối cánh môi màu khác; Dendro tím có thể ngả tím hồng hoặc tím đậm. Ảnh chụp dưới ánh sáng tự nhiên sẽ cho màu gần với hoa thật hơn.

Dendro chớp là tên gọi những mẫu hoa có vệt hoặc mảng màu tương phản trên cánh. Vệt màu không có nghĩa cây là giống “đột biến”. Chẳng hạn, giống lai Dendrobium Enobi Purple được RHS ghi nhận có hoa tím hồng, rộng hơn 7 cm, tâm hoa đậm màu hơn, mỗi cành 12–15 hoa nở nối tiếp và thuộc nhóm ưa ấm ^[5]. Cây rao bán với tên như “Enobi Purple Splash” có thể khác mô tả này, nên hãy so nhãn giống với hoa thật.

Dendro mini là cây vẫn nhỏ khi đã trưởng thành, khác với cây con của một giống cao. Hãy hỏi chiều cao khi cây trưởng thành và độ dài cành hoa trước khi chọn cây để bàn.

Chọn lan Dendro phù hợp với nơi trồng

Trước khi chọn Dendro theo màu hoa, hãy xem chỗ trồng có bao nhiêu giờ sáng mỗi ngày, có nắng trưa gắt không, có thoáng gió không và bạn có tiện kiểm tra giá thể hay không. Chỗ bày hoa tạm trong phòng khác với chỗ nuôi cây lâu dài.

Khi nhận cây, hãy xem rễ còn chắc, thân không nhũn, chồi non không dập, mặt dưới lá không có côn trùng và giá thể thoát nước tốt. Với Dendro Úc hoặc Dendro xuân, hỏi thêm nhiệt độ ban đêm ở nơi cây đang được trồng. Nếu phòng thiếu ánh sáng tự nhiên, đừng thấy hoa đang nở đẹp mà nghĩ cây hợp để nuôi lâu ở đó, vì nụ hoa thường đã hình thành từ khi cây còn ở nhà vườn.

Nếu bạn cần một chậu lan làm quà tặng, có giá niêm yết và giao tận nơi, có thể tham khảo các mẫu lan hồ điệp tại Hoarosa.

Nguyên tắc chăm sóc lan Dendro theo từng nhóm

Nhóm ưa mát và nhóm ưa ấm cần chế độ ánh sáng, nhiệt độ và tưới khác nhau, vì vậy hãy biết cây của bạn thuộc nhóm nào trước khi chăm.

Ánh sáng, nhiệt độ và thông thoáng

Dendro cần đủ sáng để lớn và ra hoa. Nhóm Phalaenanthe và Spatulata chịu được chỗ sáng hơn, còn nhóm nobile và Latouria thích ánh sáng đã qua lưới che ^[2]. Khi đổi chỗ, hãy tăng sáng từ từ; vết cháy xuất hiện ngay sau khi chuyển ra nắng thường do nắng hoặc nhiệt quá gắt.

Về nhiệt độ, nhóm ưa mát hợp khoảng 10–24°C, nhóm ưa ấm cần khoảng 15–30°C ^[1]. Cùng một cây có thể lớn khác hẳn khi đặt ở giàn có đêm mát so với trên sân thượng nóng quanh năm.

Tưới nước, phân bón và ra hoa

Không có lịch tưới chung cho mọi cây Dendro. Mỗi lần tưới, hãy tưới đẫm bằng nước không lạnh và để nước thừa thoát ra ngay; đừng để chậu đọng nước vì dễ thối rễ ^[1][2]. Chậu treo thoáng khô nhanh hơn chậu có giá thể đã mục, nên hãy sờ giá thể trước khi tưới.

Bón phân chuyên dùng cho lan, bón đều trong giai đoạn cây đang ra thân mới ^[1][2]. Với nhóm nobile, sau khi thân đã trưởng thành, hãy giảm tưới rõ rệt; đêm mát vào mùa thu giúp cây phân hóa mầm hoa ^[2]. Nếu vẫn tưới nhiều vào mùa thu, đúng lúc nụ đáng lẽ hình thành, cây dễ ra cây con (keiki) thay vì ra hoa ^[1]. Chế độ giảm tưới này dành cho nhóm ưa mát, không áp dụng cho mọi cây Dendro.

Sau khi hoa tàn, cắt cành hoa sát thân chính. Không cắt bỏ giả hành, trừ khi đã teo hẳn và ngả nâu nhạt. Cây mới mua có thể giữ nguyên chậu một đến hai năm đầu; sau đó cứ hai đến ba năm thay giá thể một lần, trước khi giá thể mục ^[1].

Lan Dendro vàng lá: khi nào bình thường, khi nào cần kiểm tra?

Dendro vàng lá không phải lúc nào cũng do bệnh. Lá già tự vàng rồi rụng là bình thường, và một số giống nobile, bán nobile vàng lá rồi rụng lá vào mùa đông theo chu kỳ ^[6]. Vào mùa xuân, nếu nhiều lá già cùng vàng, cây có thể đang lấy dinh dưỡng từ thân cũ để nuôi chồi mới ^[6]. Ngược lại, lá vàng nhanh kèm rễ mềm, đốm đen hoặc mô nhũn thì cần kiểm tra ngay; tưới quá nhiều hoặc giá thể giữ nước quá lâu có thể làm hỏng rễ ^[6][7].

Dendro dạng hồ điệp rất dễ rụng lá khi nhiệt độ ban đêm xuống dưới khoảng 13–16°C, và cả rét lẫn nóng quá mức đều có thể làm lá hư hại nặng ^[6]. Một số Dendro rụng lá khi trời chuyển sang thu để giữ nước, đây là đặc tính tự nhiên của nhóm rụng lá ^[7]. Vì vậy, khi thấy lá vàng, hãy xem lại nhiệt độ, ánh sáng và bộ rễ trước, thay vì vội bón thêm phân hay phun thuốc.

Để chọn được cây Dendro ưng ý, hãy hỏi rõ tên giống, cây thuộc nhóm ưa mát hay ưa ấm và kích thước khi trưởng thành, rồi chăm theo chu kỳ sinh trưởng của cây thay vì theo một lịch tưới chung. Bạn có thể xem thêm các loài lan khác trong bài hoa lan và cẩm nang Loài hoa.